Blog

Altijd maar die familie.. een plaag en een zegen

Vandaag heb ik in de Kleine Komedie in Amsterdam samen met mijn man (uit familie- cultuur) de prachtige persoonlijke voorstelling “ JA” gezien van de Marokkaanse-Nederlander Nasrdin Dchar. De voorstelling gaat over zijn worsteling een brug te slaan tussen zichzelf, zijn eigen cultuur en zijn Nederlandse liefde Amy waar hij mee wilt trouwen. Om die stap te zetten betekent het, dat hij tegen de verwachting van zijn familie in moet. Wat brengt hij deze worsteling mooi en geëmotioneerd en vol passie! Wat was de innerlijke strijd goed te voelen tussen de liefde voor zijn en de liefde voor zijn vriendin!

Ook in de romans van de Marokkaanse Nederlander Mano Bouzamour (“De belofte van Pisa” en “Golden Boy”) komt deze worsteling vaak naar boven. Het gevoel dat je het nooit goed genoeg doet omdat je niet aan de verwachtingen van thuis én de buitenwereld tegelijk kan voldoen.

Spagaat Nieuwe Nederlanders

Ik ben direct geïnspireerd om deze blog te schrijven over het verschil tussen gezinscultuur en familiecultuur. Het verklaart de spagaat die zoveel Nieuwe Nederlanders (vrouw én man) voelen.

“Wat?” hoor ik je zeggen.. “Je bent toch niet meer van de cultuurmodellen? Het vangen van mensen in hokjes op basis van nationaliteit met alle gevolgen van stereotypering en vooroordelen van dien? Jij bent toch van allerlei verschillende elementen van diversiteit waarbij cultuur er maar één is? “Klopt! Maar ik maak een kleine uitzondering -met een grote impact. Ik houd er inderdaad niet van mensen in hokjes te plaatsen en te generaliseren met do’s en don’t lijstjes op basis van nationaliteit.

In mijn cultuur trainingen vertel ik wél uitgebreid het verschil tussen meer individualistische cultuur en de meer collectivistische cultuur. Of, zoals het onderscheid ook wel wordt genoemd: gezins- en familiecultuur (andere benamingen: ik- en wij- cultuur of stads- en dorpscultuur). Ik omschrijf een familie cultuur als een cultuur waar grote verantwoordelijkheid gevoeld wordt voor vele cirkels om het eigen gezin: broers, zussen, grootouders, gemeenschap. Kinderen worden geleerd in termen als wij en zij zelf als onderdeel van. De uitgangspunten (of “ waarden” waaruit “ de normen” volgen) zijn bij beide culturen heel anders. De botsing van die twee komen bij veel artiesten en schrijvers met een immigratie achtergrond in hun werk zo mooi tot uiting. Ik leg even kort de verschillen uit:

Andere waarden: onafhankelijkheid, keuze vrijheid en zelfontwikkeling

Een gezinscultuur wordt een cultuur genoemd waar men zich verantwoordelijk voelen voor de eerste cirkel om onszelf heen namelijk: partner, kinderen (en grootouders). Europa en Noord Amerika kennen een gezinscultuur. De waarden onafhankelijkheid, keuze vrijheid en zelfontwikkeling staan hoog in het vaandel. Je merkt dat in de opvoeding, in het onderwijs, in de zorg, in vele facetten van de samenleving.

Menig ouder hoor je over hun kinderen zeggen “ach ja…als ze maar gelukkig zijn”. Of “ze doen maar.. je houdt ze toch niet tegen..” Deze uitspraken geven aan hoe veel ouders hun rol zien naar hun opgroeiende kinderen. Kinderen worden geacht een eigen mening te hebben en (binnen bepaalde kaders) hun eigen weg te kiezen. Hoogste doel is dat ze op eigen benen kunnen staan: zelfstandigheid en onafhankelijk. De ouders zijn daarin faciliterend en minder directief of normerend. De kinderen staan als ze volwassen zijn losser t.o.v de ouders en vaak zijn de banden met een gemeenschap ook losser. Nederland heeft éen van de sterkste individualistische culturen van de wereld. Alleen de US staat hoger. De laatste twee generaties is dat nog veel sterker geworden en vooral in de stad. De ontkerkelijking en ontzuiling heeft daar een grote rol in gespeeld. Vanwege het wegvallen van het vrezen van god en lotsbestemming is er een grote nadruk op eigen verantwoordelijkheid in succes en eigen falen. Je moet het zelf maken.

Familiecultuur: loyaliteit, reputatie en respect

Bij de familiecultuur staan waarden als loyaliteit aan de groep, reputatie en respect voorop. Religie speelt vaak nog een grote rol. Deze waarden vind je terug in 70% van de wereld: het Midden Oosten, Afrika, Azië en Latijns Amerika. Daar zegggen de ouders over hun kinderen “.. zolang ze maar respect hebben (voor ons en onze cultuur en de regels van de religie)”. Kinderen worden geacht rekening te houden met hun ouders en de gewoonten en gebruiken van de gemeenschap. De rol die de ouders spelen is normatiever. De banden zijn vaster en de ouders vinden het hun recht en taak als opvoeders om de kinderen kaders en voorwaarden aan te geven waarbinnen de kinderen zich verhouden tot hen, tot God en de rest van de groep en de keuzes die zij maken. Een goede zoon of dochter houdt zich aan deze kaders: dat is respectvol. De kinderen worden geacht ook deel uit te blijven maken van de gemeenschap als ze volwassen zijn.

Veel westerse mensen zeggen respect ook (heel) belangrijk te vinden. Maar bij de gezinscultuur gaat het over respecteren van de individuele ander: zijn keuzes of mening of persoonlijkheid. Bij de familiecultuur gaat “respect” om het respecteren van de regels en de gebruiken zoals die voor de familie en de gemeenschap waar men deel van uit maakt gelden. Dit respect niet hebben (de gebruiken niet volgen) brengt schande aan de familie en reputatieverlies van de gemeenschap.

Eigenwijs zijn en je eigen weg volgen (of je hart in de liefde) wordt in gezinsculturen als bewonderenswaardig beschouwd omdat dit zelfstandigheid bewijst. In familieculturen is eigenwijs zijn en je eigen weg volgen een klap in het gezicht van je ouders.

Voel je de spagaat al van de jongere (of oudere) die tussen 2 culturen leeft?

De voorstelling van Nasrdin Dchar doet me weer realiseren wat een hels karwei het kan zijn als jongere als je tussen de waarden en normen van de gezinscultuur en de familiecultuur je weg moet proberen te vinden. Want hoe dan ook stel je een kant teleur. En waar blijf je zelf nog in het geheel? Het schuldgevoel (en de prijs) om een andere weg in te slaan is soms enorm. In een gezins/stadscultuur waar we minder rekening hoeven te houden met “wat anderen vinden” staan we daar minder bij stil.

Chapeau voor iedereen die durft zijn eigen weg te kiezen en in staat is synergie te creëren. Maar ook begrip voor iedereen die dat gevecht te groot is… Overigens, wij doen het al 12 jaar! Vierden onze trouwdag vandaag:-)

Ik heb ook in eigen kring voorbeelden gezien van hoe mensen omgaan met de positie van in een spagaat zitten. De één bijt van zich af, de ander zwalkt van links naar rechts in de keuzes die hij maakt, een ander leidt een dubbelleven. Dit speelt in zóveel levens van migranten jongeren én volwassenen vandaag de dag.

 

 

macjannekeAltijd maar die familie.. een plaag en een zegen