In het lockdown debat van afgelopen maandag 16 maart, was Nederland volgens Geert Wilders de Gekke Henkie van Europa. Niet is minder waar. Het Nederlandse beleid van de aanpak van de Corona crisis is tot nu toe precies zoals je zou verwachten: eigenzinnig en gedurfd. En dat past precies bij de Nederlandse cultuur.      

Gedrag in termen van naderende crisis zegt veel over de aard van een volk. Die van Nederland is eigenzinnig te noemen. Door mijn vakgebied cultuur en diversiteit vallen mij een aantal zaken op in de aanpak van het virus, het optreden van Mark Rutte, en het gedrag van ons Nederlanders.  

Gekaderd naar cultuur dimensies (naar Hofstede, psycholoog/antropoloog en auteur boek Culture, Software of the Mind), bedoeld om landenculturen met elkaar te kunnen vergelijken, zijn er een aantal te noemen: 

Individualisme

Opvallend hoe Nederland ondanks wat de buurlanden doen toch weer zijn eigen plan trekt: geen lock-down tot bewezen is dat het niet anders kan. We zijn nooit meelopers geweest, getuige onze soft-drugs en prositutie beleid. Het gedrag van veel mensen (schilders, bouwvakkers, ouders in de speeltuinen, studenten in het Vondelpark) die de regels van het sociale onthouden naar hun eigen wil aanpassen of omzeilen is  typisch “ ik maak het zelf wel uit”. Die 1,5 meter afstand, ook als je geen klachten hebt maar voor het belang van een ander is maar moeilijk vol te houden. De meest gehoorde opmerking: “ maar ik heb nergens last van”.

Mensen denken er anders over in collectief ingestelde landen (China, Japan, Thailand, India) waar het belang van het individu veel eerder ondergeschikt wordt gemaakt aan het groepsbelang en mensen veel sneller en serieuzer doen wat er gevraagd wordt. Zij zullen eerder geneigd zijn eigen gewoonten aan te passen voor de samenleving in het geheel. India is hier een voorbeeld van: miljoenen steden als Pune zijn in lock down en er is geen mens op straat).  

De vanzelfsprekendheid het eigen belang ondergeschikt te maken aan het groepsbelang is een ander fenomeen dan alle geweldige sociale initiatieven die nu ontstaan vanuit de Nederlandse samenleving om elkaar te helpen – waarvoor hulde natuurlijk!  Individualistisch betekent zeker niet egoistisch. Individualisten willen het alleen graag doen op hun eigen manier. 

Machtsafstand

Dit is een aspect dat de  mate weergeeft waarin geaccepteerd wordt dat er machtsongelijkheid is. Nederland heeft een lage machtsafstand. De leider wordt gezien als een meewerkend voorman, geen god op een troon 

Getuige de manier waarop hij ons vanuit het torentje toesprak. Zijn bureau zag er best gewoontjes uit voor de hoogste leider van het land. Veel hout maar vooral veel stapeltjes boeken, geordend maar toch deed het rommelig aan Boeken, een paar cd hoesjes (cd’s– echt?) een schilderijtje van een gebouw. Al die boeken, bedacht ik me later, staan natuurlijk symbool voor de meritocratie. Een samenleving waar je eigen inzet, je kennis en je daden je hoger op de sociale economische ladder brengen.  Past goed bij de visie van de VVD natuurlijk. En kijk zelf maar, lees je veel boeken (en ben je een beetje ouderwets en luister je nog cd’s) dan kan je zomaar minister president worden.  

(Ik vraag me ineens af of Mark een deze dagen ook zo zit te otteren om  met MS Teams of Zoom om in te bellen naar de Tweede kamer…of schrijft hij gewoon nog briefjes?) 

Hoe dan ook, het is een goed verhaal van Rutte. Vanaf zijn werkkamer op zolder met 80’ies look vertelt hij hoe het zit. Geen Nederlandse vlag op de achtergrond, geen gouden ornamenten, geen pracht en praal:gelijkwaardigheid” van leider naar de “gewone mens”. Deze boodschap onderstreept hij een dag later in de supermarkt  nog eens spontaan met zijn uitspraak ja hoor, we kunnen allemaal gewoon nog 10 jaar poepen”. Hoeveel lager wil je de Machtsafstand hebben? 

Feminien- Masculien

Nederland scoort hoog op feminiene waarden: samenwerking, consensus, draagvlak. Het past een leider in een meer feminiene maatschappij niet om met de vuist op tafel te slaan en een total lock down in te voeren. Politie op straat die je vertellen wat je wel en niet mag doen en met boetes te dreigen als deze worden overschreden. Dat gebeurde dus ook niet. Er wordt een beroep gedaan op eigen verantwoordelijkheid en saamhorigheid. We moeten het samen doen, voor elkaar was de boodschap van Rutte. En de overheid zal naast ons staan en ons er doorheen helpen: socialisme even boven liberalisme 

Masculiene waarden zie je in competitie, presteren en vechten.
De Verenigde Staten is zeer masculien maar ook buurlanden zoals bv Frankrijk zijn wel gewend is aan een beetje machtsvertoon. Macron’s speech was dan ook doorspekt met krachttermen als “we zijn in oorlog” en Trump heeft het regelmatig over we gaan vechten tegen het virus”. Nederlanders vinden dat vaak “overdreven”.  

Onzekerheidsmijding

Deze dimensie verwijst naar de mate van angst die leden in een samenleving voelen wanneer zij te maken krijgen met onbekende en onzekere situaties. Daar is  in het geval van het Coronavirus zeker sprake van. Nederland scoort gemiddeld hierop. Men accepteert dat niet alle factoren van het leven kunnen in regels en maatregelen worden gevat. Landen die hoger scoren op onzekerheidsmijding zijn bijvoorbeeld Belgie, Frankrijk en Spanje. Ook Japan is heel onzekerheidsmijdend. Zij zijn eerder geneigd hardere maatregelen te treffen om onzekerheid te mijden of te beheersen via regels en orde. Dat Nederland meer richting een strategie van groepsimmuniteit neigt (waarbij gezonde mensen het virus ondergaan) is typisch voor een cultuur waarbij een bepaalde mate van risico nemen geaccepteerd is. Gedurfd en eigenzinnig. 

De Nederlandse cultuur speelt dus zeker mee in de wijze waarop Rutte zijn rol pakt, welke maatregelen hij/ invoert en hoe hij dat communiceert. Ook speelt cultuur een rol bij hoe het een volk (als groep) omgaat met alle onzekerheden die het virus met zich meebrengt  en hoe het omgaat met de maatregelen en regels die worden ingesteld. De Nederlandse aanpak ter bestrijding van het virus is te typeren als eigenzinnig en gedurfd. Passend bij de Nederlandse volksaard.  

Of deze typisch Nederlandse aanpak gaat helpen of juist belemmert.. dat weet niemand nog. De tijd zal het ons leren…Voor nu, het allerbeste gewenst, ziek of gezond!